CUMALIKIZIK

Osmanlý sivil mimarisinin en görkemli köy yerleþimini günümüze ulaþtýran Cumalýkýzýk, son yýllarda ülkemiz yanýnda tüm dünyada da tanýnmaya baþlamýþtýr. O kültür varlýklarý yanýnda doðal varlýklarca da zengindir.

Tarihçe:Osmanlýlarýn Bursa'da ilk yerleþtikleri bölgelerden olan Cumalýkýzýk, 180'i halen kullanýlan, bazýlarýnda ise koruma ve restorasyon çalýþmalarýnýn yapýldýðý toplam 270 ev ile Osmanlý dönemi konut dokusunu günümüze taþýmaktadýr.

Cumalýkýzýk yerleþiminin güneydoðusunda Uludað eteklerindeki Ihlamurcu mevkiinde Bizans devrine ait bir kilise kalýntýsý 1969 yýlýnda tespit edilmiþtir, Kilise kalýntýsýnýn yüzeyde rastlanan bazý mimari parçalarý Bursa Arkeoloji Müzesi'nde saklanmaktadýr. Bursa yakýnlarýnda kurulan Osmanlý Beyliði kuruluþundan kýsa zaman sonra bölgeye hakim olmayý baþarmýþ, 1326 yýlýnda Bursa'yý, 1331 yýlýnda Ýznik'i fethederek yörede varlýðýný kesin olarak kabul ettirmiþtir. Böylece Osmanlý halkýnýn bu topraklara yerleþerek kentler ve köyler oluþturmasý saðlanmýþtýr. Cumalýkýzýk vakýf köyü olarak kurulmuþtur ve bu özelliðini yerleþim dokusu konut mimarisi, yaþam biçimine yansýtmýþtýr.Uludað'ýn kuzeyindeki dik etekler ile vadilerin arasýnda sýkýþýp kalan yöre köylerine bu konumlarýndan dolayý ''kýzýk'' adý verilmiþtir. Köylerin birbirlerinden ayrýlmasý için de dereye yakýn olanýna Derekýzýk, Fidye verene Fidyekýzýk ve Kýzýk köylerinden topluca gidilerek cuma namazý kýlýnan köye de Cumalýkýzýk adlarý verilmiþtir.

Ýklim:Kýþlar genel olarak çok yaðýþlý,yazlar ise kuraklýða sebep olmayacak derecede yaðýþlý geçer.

Gezilecek Yerler Cumalýkýzýk Evleri Cumalýkýzýk evleri genelde üç katlýdýr; birbirine akraba olan ailelerin birlikte, tam bir iþbirliði ve uyum içinde yaþamlarýný sürdürdüðü bilinmektedir. Cumalýkýzýk, 270 evden oluþmakta, ancak günümüzde 180 ev kullanýlmaktadýr. Evler yapýlýrken aile mahremiyetine son derece özen gösterilmiþtir. Evlerin dýþ kýsýmlarýnda zemin ve birinci katlar ile avlular, sokak döþemesine uygun moloz taþ ve ahþap hatýllý duvarlarla örülmüþtür. Üst kat ahþap taþýyýcý hýmýþ dolgu, üstü alaturka kiremitli kýrma çatýlýdýr. Sokaktan ev içinin görülmesi mümkün deðildir. Pencereler üst katlarda kafesli veya cumbalýdýr. Cumalýkýzýk evlerinde genelde iki türlü plan uygulanmýþtýr. Bunlardan birincisi etrafý moloz taþlarla yüksek þekilde örülmüþ bir duvarla çevrili dýþ avludur. Buradan eve giriþ kapýsýna ve hayat kýsmýna geçilir. Evin giriþi, böylece sokakla doðrudan iliþkili deðildir, ikinci tip evlerde ise dýþ avlu yoktur. Sokaktan kapý yardýmý ile doðrudan hayat kýsmýna girilir. Dýþ kapý üzerinde dikey konulan aðaç hatýllarla ýzgaralanmýþ, camsýz bir aydýnlatma ve havalandýrma boþluðu yer alýr. Hayat bölümünden iç avluya, ahýra, depolara ve merdivenlere geçilir. Evlerin ana giriþ kapýlarý çift kanatlýdýr. Genellikle ceviz aðacýndan yapýlan bu kanatlar dövme demir kuþaklar ve iri baþlý çivilerle baðlanmýþtýr. Kapý kulplarý ve tokmak da dövme demirdendir. Kapýlarýn çift kanatlý yapýlýþý elde edilen ürünün ve tarým araçlarýnýn kolaylýkla içeriye taþýnmasýný saðlamaya yöneliktir.   Gerek dýþ avludan ve gerekse doðrudan sokaktan girilen hayat kýsmý, üst katý taþýyan saðlam ahþap direklerle çevirilidir. Zemini yassý ve geniþ taþlarla döþelidir. Hayat bölümü Cumalýkýzýk evlerinde en çok kullanýlan mekandýr. Elde edilen ürünler burada geçici olarak depolanýr, ayrýlýr, bakýmý yapýlýr. Kestaneler dikenli kýlýflarýndan burada ayýklanýr. Düðün dernekler burada yapýlýr. Kýþ aylarýnda ýsýtmayý saðlayacak malzeme de burada kendisine ayrýlan bölümde usta ellerce düzenli þekilde istiflenir. Hayat bölümünün yüksekliði fazla ise bir asma kat yapýlarak, burada uzun süre korunacak malzeme depolanýr.   Hayattan geçilen iç avludaki fýrýnlarda ekmekler, börekler ve çörekler piþirilir. Þaraphane denilen ahþap teknelerde üzümler sýkýlýr, kazanlarda pekmezler kaynatýlýr. Çamaþýrlar burada yýkanýr ve kurutulur. Küçük baþ hayvanlarýn kümesi buradadýr. Birçok iþlerin yapýldýðý zemin kýsmýnda, depolar, mutfak, tuvalet, ahýr, kümes, ocak ve fýrýn yer alýr. Kat yüksekliði az olan birinci kat, kýþlýk bölümdür. Burada yatak odalarý, oturma odalarý, banyo ve ocak yer alýr. Ýkinci kat yazlýk kýsýmdýr. Burada da deðiþik tip sofalara sýralanmýþ odalar, eyvan, seki ve sedirler yer alýr. Üst katta sokaða uzanan en özenli yer baþ odadýr. Bu odalar ile hayat arasýnda eyvanlar yer alýr. Birinci ve ikinci katlardan hayata doðru yapýlan çýkmalarýn üzerine oturtulan köþk odalar ayrý özellik taþýr. Ev döþemeleri kiriþler ve bunlarýn üzerine çakýlmýþ kaplama tahtalarý ile saðlanmýþtýr. Evlerin ýsýnmasý ocaklarla saðlanmýþtýr. Bu ocaklarýn son derece güzel iþlenmiþ olanlarý vardýr. Çatýnýn üzeri alaturka kiremitlerle kaplýdýr. Çatýlar genellikle dört meyilli, bazen iki meyillidir. Saçaklar oldukça dýþa çýkýktýr. Cumalýkýzýk evlerinde kullanýlan yapý malzemesi baþta moloz taþ olmak üzere, aðaç ve kerpiçtir. Duvarlarda baðdadi arasýnda kerpiç ve çamur sýva görülür. Evler sarý, beyaz, mor ve mavi renklerle badana edilmiþtir. Genellikle ahþap bölümler boyasýz býrakýlmýþtýr. Köyün kuzeyinde Deliçay kýyýsýnda bu gün defin yapýlmayan Koca Mezarlýkta köyün geçmiþini vurgulayan bir çok Osmanlý devri mezar taþý görülmektedir. Köydeki ahþap revaklý cami uzaktan dikkati çeker. Burada görülen ahþap direkler, baþlýklar, kemerler ve kalem iþleri son derece mükemmeldir. Camiler Cumalýkýzýk Cami: Kitabesi bulunmadýðýndan yapýlýþ tarihi, yapaný ve yaptýraný hakkýnda bilgi bulunmamaktadýr. Caminin üç yüz yýl önce yapýldýðý anlatýlmakla birlikte günümüzdeki izlere bakýlarak H.1335 M.1916 tarihinde ciddi bir onarým geçirmiþtir. 1950-1955 yýllarýnda günümüzdeki gibi doðu batý uzantýsýnda geniþletilmiþtir. Ahþap tavaný deðiþtirilmiþ, orijinal mihrabý güneybatýda bulunmasýna raðmen kapatýlarak bugünkü mihrap yapýlmýþtýr. Hamam ve Çeþmeler Cumalýkýzýk Hamamý: Hamamýn güney doðusundaki kapýdan soyunma bölümüne girilir. Buradaki diðer kapýdan külhan (ateþlik) kýsmýna geçilir. Burasý kuzey güney uzantýlý, dikdörtgen planlý, beþik tonozlu su deposuna baðlanmaktadýr. Ateþlik kýsmýnda tuðla örgülü bir niþ yer almaktadýr. Hamamýn ýlýklýk, sýcaklýk, su deposu ve traþlýk bölümleri orijinal olup, soyunma, külhan ve tuvalet kýsýmlarý sonradan yapýlmýþtýr. Zekiye Hatun Çeþmesi: Caminin doðu cephesindeki çift merdivenin altýndaki 2,10 metre geniþliðinde, 1,60 metre derinliðinde ve 1,85 metre yüksekliðindeki beþik tonozlu niþin içindedir. Beyaz mermerden yapýlmýþ 1,10 metre geniþliði, 0,53 metre yüksekliði ve 0,12 metre kalýnlýðýndaki ayna taþýnýn yanlarý plasterli, üstü silmelidir. Köþeler yarým kemerli ve bir satýrlýk Osmanlýca kitabesinde “Sahhibül hayrat vel hasenat Zekiye Hatun vakfýdýr. Sene 1316 (1917) “ yazýlýdýr. Diðer Gezilecek Yerler Anýt Çýnarlar: Köyün giriþinde Eðrek mahallesindeki meydanda iki tane çýnar karþýlar. Bunlardan daha genç olanýn gövde çevresi 4 metredir. Gövdede çarpmalardan oluþan yumrular yoðundur. Bilhassa kamyon kasalarýnýn sürttüðü yerlerde derin izler kalmýþtýr. Gövde iki ana dala ayrýlmakta, bunlardan dokuz kol ayrýlmaktadýr. Rüzgar, kar bazý dallarýnýn kývrýlmasýna neden olmuþtur.Genç görünüþü, gür dal ve yapraklarýyla Cumalýkýzýk’ýn bol suyuyla beslenmektedir. Diðer çýnarýn gövde çevresi 6 metredir. Gövde üzerinde oluþan urlar ve dikili hatlar dikkat çekmektedir.Gövdesi iki ana kola ayrýldýktan sonra on iki dalla geniþleyip yükselmektedir. Bazý dallarý yaðan yoðun karýn aðýrlýðýný taþýyamayýp kýrýlmýþtýr. Bir genç dalý kalýn dala dayanýp, yapýþarak geliþmiþtir. Bu çýnarda genç, gür ve bol suyla beslenmekte olduðunu belgeleyen koyu yeþil iri yapraklýdýr. Aðaçlarýn gövde çevreleri açýlarak beyaz çayýr taþlarýyla sýnýrlanmýþtýr.

DOÐUBAYAZIT

Türkiye'nin doðuya açýlan kapýsý olan Doðubayazýt, tarih boyunca çok sayýda kavim ve medeniyete ev sahipliði yapmýþtýr. Yüzyýllar süren bu uzun serüvende ilçe; Urartular, Asurlar, Medler, Persler, Roma ve Bizans hakimiyetinde kaldýktan sonra Halife Hz. Osman döneminde Ýslam akýnlarýyla tanýþmýþtýr. Doðubayazýt bir yandan Anadolu'da yaþamýþ, savaþmýþ, uygarlýklar ve kültürler oluþturmuþ bütün kavimlerin izlerini taþýrken, bir yandan da doðal güzellik ve folklorik zenginliðiyle de gün geçtikçe önem kazanmaktadýr.

Tarihçe:Malazgirt zaferinden önce 1064'de Kars'ýn fethi ile Doðubayazýt da Selçuklu topraklarýna katýlmýþ, ancak daha sonra Moðol istilasý ile Timur'un iþgalinden de nasibini almýþtýr. Sonraki dönemde Akkoyunlular ve Karakoyunlular arasýnda zaman zaman el deðiþtiren ilçe XV. yüzyýl sonlarýnda Safevilerin eline geçmiþ ve nihayet 1514'de Çaldýran Savaþýndan sonra Osmanlý topraklarýna katýlmýþtýr.

Cumhuriyetin ilk yýllarýnda sancaklar vilayet haline dönüþtürülünce, Doðubayazýt ayný adla vilayet merkezi olur. Ancak 1927 yýlýnda vilayet merkezinin bugünkü Aðrý'ya taþýnmasýyla Doðubayazýt buraya baðlý bir ilçeye dönüþtürülür.

Gezilecek Yerler Ýshakpaþa Sarayý: 1789' da vezir olan Hasan Paþanýn oðlu Ýshak Paþanýn Doðu Bayazýt'da bir tepe üzerinde, yaptýrdýðý saray, 360'ý bulan oda ve salonlarý ile Osmanlý saray teþkilatýna uymaktadýr. 760 m2'lik bir alaný kaplayan sarayýn yapýmýnýn 99 yýl sürdüðü söylenmektedir. ''U'' þeklinde, iç içe iki avlu çevresinde toplanmýþ binalarýnýn mimarisinde (cami-harem daireleri-aþevi-hamam, selamlýk-merasim ve eðlence salonu-türbe vs.) mükemmel taþ iþçiliði, oymacýlýðýnda ve duvar süslemelerinde ise Fars, Selçukluve Osmanlý medeniyetlerinin ortak etkisi görülür. Ýshak Paþa Cami, sarayýn ikinci avlusunda, harem ile selamlýk daireleri arasýnda yer alýr. Beden duvarlarý sarayýn iki katý yüksekliðindedir. Cami, kubbesi ve minaresi ile bütün saraya hakimdir. Sivri kemerli, mukarnaslý büyük portalleri Osmanlýlardançok Selçuklu mimarisini hatýrlatýr. Taþ üzerine iri plastik natüralist bitki süslemeleri Türk sanatýna yabancý, Kafkaslardan gelen etkileri gösterir. Tamamen Türk üslubu ile yapýlmýþ kare planlý minaresi baþlý baþýna bir abide görünümündedir. Caminin kýble tarafýnda dýþ duvarlarýnýn hemen kenarýna inþa edilmiþ olan sekizgen türbe, Selçuklu türbe mimarisi geleneðine uygun olarak iki katlýdýr. Dýþtan tamamen (kubbe dahil) kesme taþtan yapýlmýþ cami ve türbelerin pencere kenarlarý ve bazý yüzeyleri aðaç ve çiçek tasvir eden Rokoko tarzý iþlemelerle süslenmiþtir.  Aðrý Daðý: Doðubayazýt ovasýnýn kuzeydoðusunda yükselen ve 5165 metreyle sadece Türkiye'nin deðil, ayný zamanda Avrupa'nýn en yüksek zirvesi olan Aðrý daðý, ülkemizin dað turizmi bakýmýndan en yüksek potansiyeline sahip volkanik daðlarýndan biridir. Aðrý daðý, daðcýlýk sporuyla ilgilenenlerin aradýðý bütün özelliklere sahiptir. Amatör daðcýlarýn rahatlýkla çýkabileceði kolay güzergahlarý olduðu gibi, profesyonel daðcýlarýn aradýðý týrmanýlmasý zor taraflarý da bulunmaktadýr. Týrmanýþ mesafesinin yüksek olmasý ve çýkýþýn baþladýðý yere kadar motorlu araçlarla gidilebilmesi de önemli bir avantajdýr. Yüzyýllardýr gezginlerin, bilginlerin ve kavimlerin dikkatini çeken Aðrý daðý ülkemizde ve dünyada türkülere, efsanelere, araþtýrma ve mitolojiye en çok konu olan daðdýr. Nitekim Nuh tufaný öncesinde, Hz. Nuh ve beraberindekilerin bindiði geminin, sular çekilince bu daðda karaya oturduðu asýrlardýr söylenegelmiþtir. Aðrý daðýnýn bir diðer özelliði ise kaidesinin oturduðu ovadan bakýldýðýnda, yekpare bir kitle halinde birden yükselivermesidir. Himalaya ve Ant gibi yüksek daðlarda bu yükselme aþama aþama olduðu için Aðrý daðýnýn bu görkeminden yoksundurlar. Ýþte bu gizemli ve heybetli daða ulaþmak için Doðubayazýt sadece en önemli eþik deðil, ayný zamanda en büyük olanaktýr. Çünkü asýrlardýr bir çok gezginin uðrak yeri olan belde, dað turizmi açýsýndan uzun yýllarýn donanýmý ve deneyimine sahiptir. Meteor Çukuru: Doðubayazýt' ýn 35 Km. doðusunda Ýran sýnýrýna 2 Km. uzaklýkta kolayca ulaþýlabilen bir yerdedir. 1892 yýlýnda düþen gök taþýnýn meydana getirdiði bir çukurdur. Dünyada büyüklük ve derinlik itibariyle Alaska'dakinden sonra ikinci büyük meteor çukurudur. Geniþliði 35 m. Derinliði 60 m.dir. Nuh'un Gemisi: Doðubayazýt' a baðlý Telçeker ve Üzengili köyleri arasýndaki bir bölgede yer alan doðal bir anýttýr. Türkiye-Ýran transit yoluna 4 Km. uzaktadýr. Bu anýt, gemi biçimli bir siluet þeklindedir. Bu benzerliðinden dolayý Nuh tufaný sonucunda karaya oturan geminin burada kaldýðý ve siluetin bu gemiye ait olduðu söylenmektedir. Bu söylentiden hareketle çok sayýda bilim adamý bölgeye gelerek araþtýrmalarda bulunmuþtur. Her yýl binlerce turist tarafýndan ziyaret edilen bu doðal anýt bugün doðal sit alaný ve açýk hava müzesi olarak koruma altýna alýnmýþtýr. Balýk Gölü: Doðubayazýt' ýn 60 Km. Kuzeybatýsýnda yer alýr. 2241 metre rakýmýyla Türkiye'nin en yüksek göllerinden biridir. Çevresindeki daðlardan gelen küçük dereler, kýyýdaki pýnarlar ve yeraltý sularýyla beslenir. Gölün kuzey tarafýnda, üzerinde tarihi kalýntýlar da bulunan 4 dekar büyüklüðünde bir ada bulunmaktadýr. Bu ada üzerinde kuluçkaya yatan kadife ördek popülasyonuyla göl, Türkiye'nin en önemli 100 kuþ alanýndan biri olarak kabul edilir. Ancak balýk gölünün bölgedeki asýl ünü yetiþtirdiði kýrmýzý benekli alabalýktan kaynaklanýr. Fakat tamamen doðal bir ortamda yetiþen bu balýðýn sofralara geliþi o kadar kolay olmamaktadýr. Çünkü göl kýþ aylarýnda metrelerce kalýnlýkta buz tabakasýyla kaplanýr. Balýkçýlar iþte bu kalýn buzda açtýklarý deliklerden balýk avlayabilirler. Dogubayazýt Sazlýðý: Doðubayazýt ilçesi ile Aðrý daðý arasýndaki boþlukta yer alan iki gölü ve bunlarýn arasýnda uzanan bataklýklarý kapsar. Bu sazlýk da Türkiye'nin en önemli 100 kuþ alaný arasýnda bulunmaktadýr. Sazlýk, Balýk Gölünden ve Tendürek Daðlarýndan gelen derelerle beslenir. Bölgede yaygýn kuþ türleri ise çayýr delicesi, erguvani, balýkçýl, boz ördek, pasbaþ, turna, patka, kýzýlgaga, ve kýzýlbacak olarak sayýlabilir. Buz Magarasý: Doðubayazýt' ýn kuzey doðusunda Küçük Aðrý daðýnýn eteklerinin bittiði düzlükte bulunmaktadýr. Örneðine çok az rastlanabilecek doðal bir anýt niteliðindedir. Maðara topraðýn 7-8 metre altýnda yer almaktadýr. 100 metre uzunluðu ve 50 metre geniþliðindeki maðara içinde bir limon büyüklüðünden insan büyüklüðüne kadar, buzdan birçok sarkýt ve dikitler bulunmaktadýr. Iþýk tutulduðunda kristal gibi parlayan ve renkten renge giren buz parçalan seyredenleri hayretler içinde býrakmaktadýr. Maðaranýn en önemli özelliklerinden biri de yazýn soðuk, kýþýn sýcak olmasýdýr. Maðaranýn kapýsýnda sürekli sýcak ve soðuk hava akýmlarý bulunur. Keþiþin Bahçesi: Eski Doðubayazýtýn hemen altýnda adeta bir vaha görünümünde, yemyeþil büyük bir bahçedir. 16.Yüzyilda ortaya çýktýðý sanýlan ve asýrlarca Anadolu'da dilden dile anlatýlan, ''Kerem ile Aslý'' hikayesinin bu bahçede geçtiði söylenir. Hikaye ayrý dinlerden olduklarý için evlenemeyen iki gencin acý sonla biten aþklarýný anlatýr. Kaleler Doðubayazýt Kalesi: Doðubayazýt ilçe merkezine 7 Km. uzaklýkta, Ýshakpaþa Sarayý yakýnýndaki sarp bir kayalýk üzerine kurulmuþtur. Kalenin ne zaman yapýldýðý bilinmemektedir. Ancak burada bulunan kabartmalý bir mezar, kalenin bir Urartu eseri olduðunu göstermektedir. Tarih boyunca bir çok devlet arasýnda el deðiþtiren kale, Yavuz Sultan Selim' in Çaldýran seferi sýrasýnda Osmanlýlarýn eline geçmiþtir. Camiler ve Türbeler Bayazýt Camii: Bayazýt Kalesinin güney eteðinde yer alan ve Osmanlý hükümdarý I. Selim tarafýndan yaptýrýldýðý kabul edilen bir eserdir. Caminin yer aldýðý vadi yamacý düzeltilerek duvar örülmek suretiyle düz bir teras oluþturulmuþ ve üzerinde bu camii inþa edilmiþtir. Camii fazla bir tahribat görmemekle beraber yerleþim yerlerine uzaklýðýndan dolayý bugün kullanýlamamaktadýr. Ahmed-Ý Hani Türbesi: 1651 Yýlýnda doðan ve ölüm tarihi kesin olarak bilinmeyen Ahmed-i Hani'ye ait bir türbedir. Türbenin yanýnda sonralarý bir de camii yapýlmýþtýr. Ahmed-i Hani ünlü ''Mem u Zin'' adlý eserin yazarýdýr. Ahmed-i Hani bu eserde, Emir Zeynettin'in güzellikleriyle dillere destan olan Zin ve Sili adlý iki kýz kardeþinin Memo ve Tacettin ismindeki iki gençle olan aþklarýný þiir þeklinde anlatýr. Ayný adla sinemaya da uyarlanmýþtýr.

EDREMÝT

Balýkesir ilinin ilçesi olan Edremit temiz denizi ve plajlarý tarihi ve Arkeolojik eserleri ile bir turizm merkezidir.

  Tarihçe:Ýlçe ve çevresi ile ilgili tarihi bilgiler antik çaða aittir. Yöre bu dönemde küçük Asya'nýn MYSIA bölgesine dahildir. Bazý kaynaklara göre MÖ. 1443 yýllarýnda PÝDASUS adýyla kurulduðu belirtilirken, bazý kaynaklarda ise þehrin adý doðrudan ''ADRAMYTTEÝON'' olarak geçer. Bir diðer kaynaða göre de Edremit adýnýn kökeninin Luwi dilinden geldiði ve Adra Vadisi anlamýnda ADRA-MUT olduðu belirtilmektedir.

Türkler tarafýndan ele geçiriliþi Alaaddin Keykubat zamanýnda (1220-1237) yýlýnda olmuþtur. Anadolu Selçuklu Ýmparatorluðu Döneminde ise Karasi Bey bu bölgeye Uç Beyi olarak atanmýþ ve Edremit Anadolu Selçuklu Ýmp’nun Balýkesir Beyliði’ne baðlý bir uç beyliði olarak il kalmýþtýr. 1335 yýlýnda Osmanlý hakimiyetine girmiþtir.

Ýklim:Ege ve Akdeniz iklim kuþaðý üzerinde olup, yazlar sýcak ve kurak kýþlar ýlýk ve yaðýþlýdýr. Ortalama sýcaklýk 19 derece civarýdýr.

Gezilecek Yerler

Antandros (Edremit-Altýnoluk) Antik Kenti: Mysia’da Ýda Daðý eteðinde çok eski bir þehirdir. Adramytteion'un denize bakan çýkýntýsýnýn kuzey kenarýnda, Alkaios'a göre bir leleg yerleþimi, Skepsis'li Demetrios'a göre bir Kilikya kuruluþ; Herodot'a göre bir Pelasg yerleþimi; Thukydides'e göre bir Aiol yerleþimi. Edonis ve Kimmeris gibi yan adlarý da vardýr. Bu adlarýn, Aristoteles'e göre Antandros'u iþgal eden kavimlerden kaynaklanmasý gerekmektedir. Diðer bir söylentiye göre de; buradan sonradan kovulan Andria'lýlar tarafýndan kurulmuþ olmasýdýr. Antandros bölgesinde, sikkelere göre Astria'nýn doðusundaki Asponeus'da , Ýda daðlarýndan elde edilen ve özellikle gemi yapýmýnda kullanýlan aðaç (Odun-Kereste) ticareti ileri düzeydeydi. Pers yönetimi sýrasýnda Dareios tarafýndan ele geçirilmiþtir. Pelopponnes savaþlarý sýrasýnda birçok kez olayýn içine çekilmiþtir. Atinalýlara tribut(vergi) ödemek zorunda idi. Sicilyalýlarýn hareketi yüzünden tekrar Perslerin eline düþmüþtür. Sonra Persler tarafýndan kovulmuþlardýr. 4.yy’ýn ikinci yarýsýnra özgür bir þehir olarak sikke basmýþtýr. Geç dönemlerde Titus’dan Elagabal ‘a kadar sikke basmýþtýr. Hristiyanlýk döneminde bir psikoposluk merkezi idi. H.Kiepert tarafýndan bugünkü Avcýlar yakýnýnda, sahile doðru, iki yüz on beþ metre yükseklikteki bir dað üzerinde lokalize edilmektedir. Burada bulunmuþ bir yazýt yayýnlanmýþtýr.

Kaz Daðý (Ýda Daðý): Edremit Körfezi’nin Kuzeyinde bulunan Kaz daðlarý 21.300 hektarlýk alanýyla deniz ve yeþilin tarihi dengeler ile doðanýn kucaklaþtýðý zengin fauna ve florasý ile ülkenin görülmeye deðer yerlerindendir. Kazdaðlarýna ilçenin dört noktasýndan ulaþýlabilir. Bunlar Zeytinli, Kýzýlkeçili Köyü, Güre Köyü ve Altýnoluk istikametinden çýkan orman yollarýdýr.

Kazdaðý Milli Parký

Cami ve Kiliseler

Kurþunlu Cami: 1231 yýlýnda Edremit Fatihi olan Selçuklu Komutaný Yusuf Sinan tarafýndan yaptýrýlmýþtýr. Caminin yanýnda Yusuf Sinan'ýn türbesi vardýr.

Ayazma Kilisesi: Günümüzde zeytinyaðý fabrikasý olarak kullanýlan Ýon sütunlu Fenoremeni Kilisesi, ortadokslarca içindeki kutsal su nedeniyle ''AYAZMA'' olarak anýlmaktadýr. 

Plajlar

Akçay : Edremit’e 10 km uzaklýktadýr. Sahil þeridi olup, kýsmen çakýllýdýr. Her yerinden fýþkýran tatlý, soðuk sularý ve artezyenleri ile ünlüdür.

Altýnoluk : Edremit’e 28 km. mesafededir. Oksijen deposu özelliðini taþýyan yörede çok sayýda konaklama tesisi ve eðlence mekanlarý bulunmaktadýr.

Kaplýcalar

Edremit - Güre Kaplýcasý : Edremit’e 12 km, Akçay’a ise 3 km uzaklýktaki kaplýca saðlýk ve dinlenme yeridir. Kaplýcanýn orijinal bölümlerinde ilkçað Roma hamamý özelliklerini taþýdýðý görülmektedir. Suyun sýcaklýðý 64^oC olup, romatizma, kadýn hastalýklarý, cilt hastalýklarý,guatr, kireçlenme, sedef, böbrek taþý ve kumlarý ile karciðer hastalýklarýna iyi gelmektedir. Konaklama imkaný vardýr.

Bostancý - Entur Kaplýcalarý : Burhaniye’nin Edremit çýkýþýnda ve Burhaniye’ye 10 km uzaklýkta son derece modern tesislerdir. Ortalama 51derece sýcaklýktaki yýkanma suyu Romatizma, siyatik, lumbago ve kadýn hastalýklarýna iyi gelmektedir. Burhaniye-Edremit yol ayrýmýnda olduðundan ulaþým kolaydýr.

Edremit - Derman Kaplýcasý : Edremit ilçesine 3,5 km uzaklýkta olan kaplýca tesisinde 21 adet küvetli odada banyo imkaný mevcuttur. Kaplýca suyu çeþitli kadýn hastalýklarýna, romatizmaya ve içilmek suretiyle böbrek taþý rahatsýzlýklarýna iyi gelmektedir.

Mesire Yerleri

Pýnarbaþý : Güre Köyü sýnýrlarý içinde Akçay’a 6 km mesafede bir piknik yeridir. Yamaçtan akan bol ve buz gibi su yaz aylarýnda serinlemek için ideal bir köþedir. Orman Müdürlüðü’nce iþletilmektedir. Ayrýca piknik alaný içerisinde Alabalýk üretilen bir çiftlik bulunmaktadýr.

Þahinderesi : Kazdaðlarý’nýn Altýnoluk bölgesi eteðinde bulunmaktadýr. Altýnoluk’u tepeden görür.Temiz kaynak sularý  olan bol aðaçlý bir piknik yeridir.Ayrýca bir konaklama tesisi ve restoraný bulunmaktadýr.

Çaðlayan Piknik Yeri: Kýzýlkeçili Köyü içinde olup, Akçay’a 3 km mesafededir. Kültür Bakanlýðý’nca tescillenmiþ 800 yýllýk çýnar aðacý burada bulunmaktadýr.

Hanlar: Ençok raðbet edilen piknik yerlerindendir. Akçay’a 35 km uzaklýktadýr. Ormanlarý ve soðuk sularý ile dikkati çeker. Çevresinde lokanta ve kafeler bulunur.

Mýhlý Çay : Akçay’a 25 km mesafede Altýnoluk- Çanakkale karayolu üzerinde çevresi ormahlýk bir dere kenarýdýr. 

Güre Gelinçamý Piknik Yeri: Güre Köyü’ne 3 km mesafede halka açýk bir piknik yeri Güre’den itibaren yeni açýlan yol ile ulaþýlabilir. Her yýl Güre Belediyesince yapýlmakta olan Sarýkýz etkinliklerinin bir bölümü burada yapýlmaktadýr.

Sütüven : Edremit’e 20 km uzaklýkta Ýzmir - Çanakkale karayolu üzerinde piknik alanýdýr. Manzara seyir terazlarý ve oyun alanlarý düzenlemeleri bulunmaktadýr. Alanda 8 m yükseklikten dökülen ve yörenin adý ile anýlan Sütüven þelalesi bulunmaktadýr.

Hasanboðuldu : Sütüven piknik alanýndan sonra derenin karþý tarafýndaki patika yolu izleyerek 1 km sonra ulaþýlýr. Bir þelalesi ve içinde pek çok balýðýn bulunduðu gölcükten oluþur.

Subaþý : Altýnoluk’un 2.5 km batýsýnda Doyran Köyüne çýkan yolun 500 m saðýnda þehir içme kullanma suyunun saðlandýðý kaynaðýn baþýdýr. Asýrlýk çýnar ve ceviz aðaçlarýnýn gölgelediði Subaþý’nda çaðlayan suyunun serinliðinde oturabileceðiniz kýr gazinolarý vardýr.

Bent : Altýnoluk’un 2 km doðusunda Þahindere’nin düzlüðe çýkýþ noktasýndadýr. Belediye tarafýndan 40 yataklý bir otel yaptýrýlmýþtýr.

EÐÝRDÝR

Isparta ili sýnýrlarýnda yer alan Eðirdir, her mevsim ve günün her saatinde renk deðiþtiren Eðirdir Gölü, tapusu Eðirdir halký tarafýndan Yüce Önder Atatürk'e verilen Can adasý, Türk Silahlý kuvvetlerinin Dað Komando Okulu, dünyada eþine az rastlanan Kasnak Meþesi ve Sýðla Ormanlarý, Türkiye'nin en önde gelen Kemik Hastalýklarý Hastanesi, elmasý ve sadece Eðridir'de görülen Apollon Kelebeði ile tarih ve doða zengini bir ilçedir.

Tarihçe:Eðirdir kentinin Lidya'nýn son hükümdarý Kroisos (M.Ö.560-547) tarafýndan kurulduðu ve ilk adýnýn da "Krozos" olduðu sanýlmaktadýr. Þehrin iç kalesi de Lidyalýlar tarafýndan yaptýrýlmýþtýr.Romalýlar döneminde ilçe Prostanna diye anýlmýþtýr. Yörede ilk Türk yerleþiminin 1071'den birkaç yýl sonra gerçekleþtiði sanýlmaktadýr. Anadolu Selçuklu hükümdarý III. Kýlýçaslan 1204 yýlýnda çevredeki þehirler ile birlikte, Eðridir'i de Selçuklu egemenliði altýna almýþtýr. Selçuklular, sayfiye yeri olarak kullandýklarý Eðridir'e doðal güzelliklerinden dolayý Cennetâbad ismini vermiþlerdir. 1391'de Eðirdir ve yöresi Osmanlý egemenliðine girmiþtir. Daha sonra Timur ve Karaman oðullarý idaresine de giren Eðirdir, Sultan II. Murat zamanýnda 1423'te tam olarak Osmanlý topraklarýna katýlmýþtýr. Tanzimat'tan sonra ise Konya Vilayeti Hamit Sancaðýna baðlý bir kaza olmuþtur. Cumhuriyetin kurulmasýndan sonra da Eðirdir, ilçe statüsünü korumuþtur.

Ýklim:Ýlçe iklim bakýmýndan Akdeniz ve Ýç Anadolu iklimleri arasýnda bir geçiþ alanýnda yer almaktadýr.

Gezilecek Yerler Eðirdir Kalesi: Eðirdir ilçesinde göle doðru uzanan yarýmada üzerinde iç ve dýþ kale vardýr. Dýþ kalenin yalnýz temelleri kalmýþtýr. Ýç kale ise bugün hala ayaktadýr. Yarým adayý kuzey-güney doðrultusunda keser. M.Ö. 4. Yüzyýlda yapýldýðý tahmin edilmektedir. Roma ve Bizans dönemlerinde çeþitli tamirler görmüþtür. En son Hamitoðullarý devrinde tamir görmüþ ve Timur'un Eðirdir'i istilasý sýrasýnda tahrip edilmiþtir.    Eðirdir Kervansarayý: Eðirdir ilçesi yeni mahallede bulunan kervansaray Konya-Antalya yolu üzerindedir. Avlu ve kapalý mekan olmak üzere iki kesimden meydana gelmiþtir. Kervansaray 1237 yýlýnda yapýlmýþtýr. Bugün avluda birkaç yolcu odasýnýn temel izleri kalmýþtýr. Eðirdir Gölü: 517 km2 yüzölçümü ile Türkiye'nin 4. Büyük gölü olan Eðirdir Gölü deniz seviyesinden 1000 metre yükseklikte, Sultan Karakuþ daðlarýnýn arasýnda il alanýnýn ortasýnda yer almaktadýr. Kuzeyde kalan ve daha küçük olan kýsmýna Hoyran Gölü, güneyde kalan kýsmýna Eðirdir Gölü denilmektedir. Her iki bölüm Hoyran Boðazý ile birbirine baðlanýr. Göl Eðirdir ilçesinin üzerinde bulunduðu yarým adanýn bir uzantýsý gibi iki küçük adadan biri Can Ada diðeri Yeþil Ada (Nis)'dýr. Son zamanlardan sularýn azalmasýyla bu adalar Eðirdir'e baðlanmýþtýr.    Yeþilada: Eðirdir þehir merkezine 1.5 km. uzaklýkta olan Yeþilada, 9 hektar alan üzerinde taþ temelli ahþap evleri, dar sokaklarý ve küçük balýkçý barýnaðý ile otantik özelliðini korumaktadýr. Eskiden halk arasýnda NÝS olarak bilinen Yeþilada, ev pansiyonculuðunun yaygýnlýðý ve balýk lokantalarý ile dikkat çeker. Adada ayrýca Hýristiyanlarca kutsal sayýlan Ayastefanos kilisesi yer almaktadýr.   Canada: Eðirdir ile Yeþilada arasýnda yer alan 7000 m2 büyüklüðünde sevimli bir adacýktýr. Yapýlaþma yoktur. Sadece piknik alaný olarak düzenlenmiþtir. Ada Atatürk'ün Eðirdir'i ziyareti sýrasýnda 1 Þubat 1933 tarihli Belediye Encümen Kararý ile kendisine hediye edilmiþtir. Antik Kentler Prostanna Antik Kenti: Pisidia þehirlerindendir. Eðirdir sivrisinin arka tarafýndan Cami Yayla üzerindedir. Antik kentte sýnýr duvarlarý ve bazý bina temelleri vardýr. Akropolis þehri 200 metre yükseklikte kurulmuþtur. Sur duvarlarý içerisinde dikdörtgen þeklinde bir bina vardýr. Bu bina bir tapýnaktýr. Cami ve Türbeler Hýzýrbey Camii: Eðridir'de bulunan camilerin en büyüðü olup, ilk defa Hýzýr bey tarafýndan yaptýrýlmýþtýr (1327-1328). Cami 1814 yýlýnda çýkan bir yangýnda tamamen yanmýþ Yýlanlýoðlu Þeyh Ali Aðanýn önderliðinde yeniden yaptýrýlmýþtýr. 1820 yýlýnda tekrar ibadete açýlmýþtýr. Büyüklüðü tarihi kýymeti, minberi bakýmýndan önemli bir deðere sahiptir. Ayrýca kemer üzerindeki minaresiyle dünyada tek olduðu iddia edilmektedir. Aða Cami: Ýlçenin Aða mahallesinde bulunan camii, 1413 yýlýnda inþa edilmiþtir. Minaresi 1777 yýlýnda yapýlan cami daha sonra onarýlarak kiremitli hale getirilmiþtir. Yýlanlýoðlu Cami: Yazla mahallesinde Þeyhülislam El Berdai türbesi yanýnda Yýlanlýoðlu tarafýndan 1806 yýlýnda taþ minareli olarak yaptýrýlmýþtýr. Ada Cami: Yeþilada (Nis Adasý) içinde yer alan cami önce kilise olarak inþa edilmiþ, II. Osman'ýn 1618 yýlýnda çýkardýðý bir fermanla cami olarak ibadete açýlmýþtýr. Ýlk adý Kýz Kilisesidir. Sinan Paþa Cami: Kapýsý üzerindeki kitabede 1376 tarihinde yapýldýðý kayýtlýdýr. Buna göre caminin Isparta ve havalisinin Osmanlý idaresine geçmeden 6 yýl önce yapýldýðý anlaþýlmaktadýr. Baba Sultan Türbesi:Kapýdaki kitabeden anlaþýldýðýna göre 1358 yýlýnda Hamidoðlu Ýlyas Bey zamanýnda Ýsa Bin Musa adýndaki zat için yaptýrýlmýþtýr. Türbe içinde Baba Sultandan baþka türbedarý olan Sureti Baba (Zorti Baba) ile Palor Baba adlarýnda iki kiþinin mezarý daha vardýr. Türbe ziyarete açýktýr. Medreseler Dündar Bey Medresesi: 1237 yýlýnda Selçuklu Sultaný II. Gýyaseddin Keyhüsrev zamanýnda han olarak yapýlmýþ, 1301 yýlýnda Hamidoðlu Dündar Bey tarafýndan medrese haline getirilmiþtir. Medrese iki katlý olup, ortada avlu yer alýr ve 30 hücresi vardýr. Medresenin giriþinde büyük bir taþ kapý vardýr. Kapýnýn etrafý Selçuklu karakterlerinden geometrik þekillerde süslenmiþtir. Kiliseler Ayastefanos Kilisesi: Eðirdir ilçesinin Yeþilada mahallesinde yer alýr. 19. Yüzyýlda inþa edilmiþtir. Eðirdir Belediyesince 1993 yýlýnda restorasyon çalýþmalarý baþlatýlmýþ olup, çalýþmalar sürdürülmektedir. Eskiden Rum asýllý Hýristiyan Hacý adaylarýnýn Kudüs'e gitmeden önce yollarý üzerinde bulunan Ayastefanos Kilisesini ziyaret ettikleri ve burada ayinler düzenledikleri belirtilmektedir. Aya Giorgios Kilisesi: Eðirdir ilçesi Barla bucaðýnda daðýn yamacýnda yer alýr. Kilisenin duvarlarýnýn bir kýsmý hala ayaktadýr. Milli Parklar Eðirdir'in korunan alanlarý Kovada Gölü Milli Parký ile Kasnak Meþesi Tabiatý Koruma Alanýdýr. Kovada Gölü Milli Parký Kasnak Meþesi Tabiatý Koruma Alaný Plajlar Altýnkum Plajý: Eðirdir tren istasyonunun altýnda bulunan plaj ince kumlu olup gölün yüzmeye en elveriþli yeridir. Kýyýdan itibaren 200 metrede bile boyu geçmeyen sýðlýðý ile güvenli bir plajdýr. Soyunma kabinleri, duþu, gazinolarý, büfesi, telefonu, saðlýk kabini bulunmaktadýr. 1988 yýlýnda Mavi Bayrak çekilmiþtir. 50 çadýr kapasitesi olup kiralýk bungalovlar da vardýr. Bedre Koyu: Eðirdir-Barla yolu üzerinde merkeze 11 km. mesafede 1500 metre sahil þeridi olan güzel bir yüzme ve dinlenme yeridir. Soyunma kabinleri, gazinolar, umumi mutfaklarý ve kamping alanlarý vardýr. Sportif Faaliyetler Eðirdir Gölü, su kayaðý, su altý dalýþ, yelken gibi pek çok su sporlarýna elveriþlidir. Gölde balýkçýlýk yapýlmaktadýr. Eðirdir'i çevreleyen daðlarda trekking, daðcýlýk ve yamaç paraþütü yapýlmaktadýr. Bu aktiviteler için Turizm Danýþma Müdürlüðüne baþvurulmalýdýr.

ERDEK

Balýkesir ilinin ilçesi olan Erdek, Marmara Bölgesinin Marmara Denizi’ne doðru uzanan Kapýdað Yarýmadasý’nda Erdek Körfezi’nde yeralýr. Eski adý Arktonnesos olan Kapýdað yarýmadasý ile kuzey ve batý çevresindeki Marmara, Paþalimaný, Türkeli(Avþa), Ekinlik adalarýndan oluþmaktadýr.

Erdek, antik kentleri, Açýk Hava Müzesi, temiz denizi ve kumsalý ile güzel bir turizm merkezidir.

Tarihçe:Erdek tarihte Artake adýyla tanýnmaktadýr. Bu isimlere bakarak ilçenin Sitler tarafýndan kurulduðu söylenebilir. Artake sitlerin efsanevi krallarýndan biridir. Tarih çaðlarýnda Artake’den ilk söz eden Herodot olmuþtur. Artake MÖ. 7. Yy’ baþýnda Miletoslular tarafýndan kolonize edilmiþ, MÖ. 361 yýlýndan evvel bütün Kapýdað ile birlikte Kyzikos’un egemenliðine girmiþtir. Helenistik çað boyunca sürekli olarak yükselip parlayan Kyzikos’un yanýnda gittikçe önemini yitiren Artake, Roma döneminde de bu sitenin bir dýþ mahallesi durumuna düþmüþtür. Bizans çaðýyla beraber limanlarý ihmal edilen depremlerle yýkýlan binalarýnýn taþlarý yaðma edilen Kyzikos’un gerilemesiyle geliþmeye baþlamýþ ise de Kyzikos’un ününe yetiþememiþtir. Tarihçi Herodot iktisadi durumunu da ele alarak üzümünü, þarabýný, zeytin ve zeytintaðýný methetmiþtir.

Artake 1339 yýlýnda Orhan Gazi’ nin oðlu Süleyman Paþa tarafýndan fethedilip Türk egemenliðine geçmiþtir. 1807’de de Karesi Sancaðýna baðlanmýþtýr.

Ýklim:Erdek, yazlarý sýcak ve kurak, kýþlarý ýlýk ve yaðýþlýdýr.

Gezilecek Yerler

Kyzikos: Erdek Ýlçesine 9 km uzaklýkta bugün kýsmen ayakta bulunan antik kent, Kapýdað yarýmadasýnýn Anadolu sahiline birleþtiði noktada Dolionlar tarafýndan kurulmuþ olan þehir, ilk krallarý olan Kyzikos’ un adýný almýþtýr.

Bandýrma ve Erdek Körfezlerinin birleþtiði kýyýlardan baþlayarak kuzeye Kapýdað eteklerine doðru yayýnlan þehre ait kalýntýlar yaklaþýk 11 km2’lik alana yayýlmaktadýr. Bu harabeler arasýnda bugün sadece tonozlu temelleri ile etrafa daðýlmýþ mimari parçalarý bulunan Hadrianus Tapýnaðý, þehrin Roma dönemindeki ihtiþamý hakkýnda bilgi vermektedir.

Kirazlý Manastýrý: Antik dönemde Didumus Daðý olarak bilinen daðýn eteðinde manastýr, kilise ve yapý gruplarýndan oluþan bir kompleks duvar tekniðine göre 19.yy’(1800’lü yýllarda) Rumlarýn kullandýðý bir dini anýt yapý mevcut temellerden ve duvar kalýntýlarýndan bodrum üzerine 2 katlý bir yapý olduðu anlaþýlmaktadýr. Bugün mevcut olan kilisenin güney duvarý ile ABSIS duvarýnýn bir kýsmý ayakta ve yüzeyde bulunmaktadýr. Kyzikos Kentinin güneybatýsýnda Roma döneminden dünyanýn yedi harikasýndan biri olarak kabul edilen Hadrianus Mabedi kalýntýlarý bulunmaktadýr. 

Þehir Surlarý: Aþaðý Yapýcý yolundan gidildiði takdirde köy yakýnýndaki Demirkapý mevkiinde bazý þehir suru kalýntýlarý görülür. Bu kalýntýlar Erdek Körfezi’ne kadar uzanýr.

Kaleler

Seyitgazi Tepesi’nde sekiz adet kale vardýr. Ayrýca 5 km kuzeylinde Muhla Kalesi bulunmaktadýr.

Plajlar

Çakýllý olmayan altýn renkli kum þeridinin baþtan baþa sardýðý Erdek sahilleri Türkiye’nin en güzel tabii plajlarýndandýr. Plaj, Edincik altlarýndan baþlayýp Çuðra’ ya kadar uzanýr. Sahillerin hemen hemen tamamýnda konaklama tesisleri ve kamplar bulunmaktadýr. Narlý,Ocaklar ve Ýlhan Köyleri de tabii kumsallarla çevrili plaj yerleridir.

Doða Yürüyüþleri

Kapýdað yarýmadasý çevresinde kýyý boyunca tekne turlarý yapýlabilir. Ayrýca bu tur bisikletle de yapýlabilir. Kapýdað ormanlarýnda, yürüyüþ ve kara avcýlýðý da müsaittir.