HASANKEYF

Diclenin kýyýsýnda, zamanýnda medreseler, rasathane, darüþþifa ve diðer eðitim kurumlarýyla bölgenin ilim ve kültür merkezi olan Hasankeyf, ulaþým yollarý ve ticaret merkezlerinin yer deðiþtirmesiyle günümüzde önemini yitirmiþtir.

Ýlçe, sahip olduðu zengin tarihsel yapýlar nedeniyle 1981 yýlýnda bütünüyle sit alaný ilan edilerek koruma altýna alýnmýþtýr. GAP projesi kapsamýnda bulunan Ilýsu Barajý nedeniyle bu tarihsel yapýlar bütünüyle sular altýnda kalacaktýr.Bu konuda çalýþmalar Kültür Bakanlýðý ve DSÝ Genel Müdürlüðü tarafýndan yürütülmektedir.

Tarihçe:Hasankeyf'in ne zaman kurulduðu tam olarak bilinememektedir.Þehrin jeopolitik yapýsý çok eski bir yerleþim merkezi olduðu ihtimalini kuvvetlendirmektedir.Bugün bile zaman zaman bazýlarý mesken olarak kullanýlan çok sayýdaki maðaralar, insanlarýn çok eski çaðlarda burada yerleþtiklerini göstermektedir.

Mevcut bilgilere göre,Hasankeyf kalesinin kurulmasý,MS. 4'üncü yüzyýla rastlamaktadýr.Bu yüzyýl ortalarýnda, Diyarbakýr çevresini ele geçiren Bizans Ýmparatoru Konstantinos, bölgeyi korumak amacýyla iki sýnýr kalesi inþa ettirmiþtir.Bu iki kaleden birisi Hasankeyf Kalesidir.

Kale,Sasanilere karþý siyasi bir önem kazanýnca, daha saðlam bir þekilde yeniden tahkim edilmiþtir.Hasankeyf, MS. 639 yýlýnda Emeviler tarafýndan fethedilmiþtir.Bu tarihten sonra;Abbasiler, Hamdaniler, Mervaniler, Artuklular, Eyyubiler ye Osmanlýlar hakimiyet kurmuþlardýr.Hasankeyf en parlak dönemini Artuklular döneminde yaþamýþtýr.Merkezde bu dönemden kalan pek çok tarihi eser mevcuttur. 

Ýklim: Bölgeye hayat veren Dicle Nehri, yörenin iklimini de etkilemektedir.Nehir kýþ aylarýnýn ýlýman geçmesini saðlamaktadýr. Ortalama sýcaklýk 25° C olup en yüksek ortalama ýsý 40-43° C, en düþük ortalama ýsý 6-8° C arasýnda deðiþmektedir.

Gezilecek Yerler

Hasankeyf Kalesi:Tarihi kayýtlara göre 4. yüzyýl ortalarýnda Bizanslýlar tarafýndan kurulmuþtur.Daha sonraki dönemlerde de korunma özelliðinden dolayý, Hasankeyf'in en önemli yerleþim birimini oluþturmuþtur.Kalede yüzlerce iskan yerinin yanýnda Büyük Saray, Küçük Saray, Ulu Cami gibi tarihi eserler yer almaktadýr.

Kale Kapýsý:Kaleye çýkan doðudaki merdivenin yolun baþýnda yer almaktadýr. Üzerindeki kitabeden Eyyubilere ait olduðu anlaþýlmaktadýr. Yolun üst kýsmýnda yer alan diðer kapý ise kýsmen yýkýlmýþtýr.

Köprü:Ortaçaðýn en büyük taþ köprüsüdür. Kesin olmamakla beraber Artuklular tarafýndan 12. yüzyýlda yapýldýðý söylenmektedir.

Büyük Saray:Kalenin kuzeyinde yer alan ve göçükler altýnda kalan sarayýn kitabesi olmadýðýndan kesin olarak ne zaman ve kimin tarafýndan yapýldýðý bilinmemektedir. Yapýnýn özelliklerinden Artuklu eseri olduðu tahmin edilmektedir.
 

Camiler

Kaledeki Ulu Cami:Eyyubiler döneminde 14. yüzyýlýn ilk yarýsýnda antik bir yapýnýn kalýntýlarý üzerinde yapýlmýþ, ancak sonraki dönemlerde de tamir gördüðü, deðiþikliklere uðradýðý, üzerindeki kitabelerden anlaþýlmaktadýr.

El-Rýzk Camii:Eyyubi Sultan Süleyman tarafýndan 1409 yýlýnda yapýlmýþ. Ancak günümüze sadece minaresi ve portal kapýnýn yer aldýðý kuzey cephesi kýsmen ulaþabilmiþtir. Minarenin üzerindeki yazýlar, bitkisel süslemeler, minarenin iki yollu olmasý ve portal kapýdaki yazýlar hayranlýk verecek derecede güzeldir.

Koç Camii:Eyyubilere ait olduðu tahmin edilmektedir. Etrafýndaki yapý kalýntýlarýndan bir külliyenin içinde yer aldýðý anlaþýlmaktadýr.

Kýzlar Camii:Koç Camii'nin doðusunda yer almaktadýr. Dört köþesinde birer anýt mezar olduðundan yapýnýn bir anýt mezar olduðu bilinmektedir. Sadece kuzeydoðu köþesindeki mezar günümüze ulaþmýþtýr. Yapýnýn kuzey cephesindeki süslemelerden yapýnýn muhteþem olduðu tahmin edilmektedir.

Türbeler

Hasankeyf'te yer alan türbeler Ýmam Abdullah Türbesi ve Zeynel Bey Türbesidir.